De Raad van State kondigde vorig jaar aan een scherpere koers te gaan varen daar waar het gaat om de vraag of sprake is van misbruik van recht. Deze lijn is inmiddels ook zichtbaar in de rechtspraak van de Afdeling. Vaker dan voorheen en (vaak) uit eigen beweging wordt overwogen dat het procedeergedrag van een partij het niet onaannemelijk maakt dat rechtsmiddelen worden aangewend zonder redelijk doel of voor een ander doel dan waartoe zij gegeven zijn.
De Afdeling kijkt daarbij onder meer naar het oogmerk van een procedure van een partij. Indien sprake is van een patroon van het meermaals en/of tegen beter weten in starten van procedures die evident geen kans van slagen hebben, dan kan dit leiden tot het oordeel dat sprake is van misbruik van recht. Dit geldt ook indien sprake is van procedeergedrag dat in strijd komt met het beginsel van een behoorlijke procesvoering. Kort en goed dient zowel schriftelijk als mondeling het debat met elkaar gevoerd moet worden op een fatsoenlijke manier, zonder daarbij gebruik te maken van ongepaste, beledigende en dreigende teksten en/of uitlatingen.
Indien de Afdeling het niet onaannemelijk acht dat het procedeergedrag van een partij maakt dat rechtsmiddelen worden aangewend zonder redelijk doel of voor een ander doel dan waartoe zij gegeven zijn, zal bij de behandeling van een hoger beroep van deze partij eerst bezien of er sprake is van misbruik van recht. Als dit in volgende zaken van deze partij wordt aangenomen, dan zal zijn hoger beroep niet-ontvankelijk worden verklaard en kan een veroordeling volgen in de proceskosten van het bestuursorgaan.
Onder toepassing van deze uitgangspunten, kwam de Afdeling in een uitspraak van 2 september 2026 tot het oordeel dat een partij misbruik van recht maakt in een (kennelijk) langlopende discussie met de gemeente Almelo over een steeg. Kort en goed ging de procedure weliswaar over een exploitatievergunning voor een horecabedrijf gevestigd in een steeg te Almelo, maar was de achterliggende reden een discussie over deze steeg tussen deze partij en de gemeente. Uit de uitspraak valt af te leiden dat deze discussie al 20 jaar voortduurt, heeft geleid tot (meer dan) 10 procedures en de argumenten in deze procedure niet zagen op het besluit waar de procedure formeel wel op zag.
Dat de Afdeling paal en perk stelt en sneller dan voorheen misbruik van recht aanneemt, kan goed worden gevolgd. De vraag is echter wel waar de grens ligt. In sommige zaken is het evident dat sprake is van misbruik, maar dat is lang niet altijd het geval en dat vraagt om een goede uitleg en motivering. De consequenties zijn immers vergaand omdat de toegang tot het recht wordt beperkt. Dan valt op dat de motivering in deze zaak wel erg summier is, ook als dit wordt afgezet tegen andere uitspraken van de Afdeling, bijvoorbeeld ECLI:NL:RVS:2026:3194.
